WOCODA 2026
Hoe houtbouw en biobased bouw in grote gebiedsontwikkelingen fors kan groeien
MRA Houtbouw Pact | Jaarbeurs Utrecht 29 januari
Tijdens de WOCODA werd duidelijk dat houtbouw zich ontwikkelt van losse pilots naar grootschalige toepassing op gebiedsniveau. Gemeenten, woningcorporaties, ontwikkelaars en architecten deelden praktijkervaringen in MRA-projecten. Dat liet zien hoe grootschalig houtbouw nu al wordt toegepast, en waar dat in de nabije toekomst nog veel meer mogelijk is.
Top 3 geleerde lessen:
Begin met heldere houtbouwambities en een passend stedenbouwkundig plan.
Werk vanaf het begin integraal samen om mogelijkheden en beperkingen inzichtelijk te maken.
Leg maximale planologische ruimte vroeg vast: houtbouw heeft vaak iets grotere bouwenveloppen nodig dan traditioneel in een stedenbouwkundig plan.
De sessie werd gemodereerd door Imme Groet en Bob van der Zande van het Houtbouw Pact MRA. Zij benadrukten dat het succes van houtbouw vooral zit in het vroeg vastleggen van de juiste randvoorwaarden. Het Houtbouw Pact zet in op 20% houtbouw in 2030 binnen de MRA (circa 3.000 woningen per jaar). De gemeente Amsterdam gaat daarin verder met een ambitie van 30% houtbouw in 2030. Voor de hele MRA is nu ca. 5% gerealiseerd, in de gemeente Amsterdam is in de afgelopen jaren al 14% van de woningproductie in houtbouw gerealiseerd!
Het Houtbouw Pact MRA is een triple helix samenwerking tussen overheden, vastgoedpartijen en kennisinstellingen, die zich gezamenlijk inspannen voor opschaling van houtbouw en biobased bouw.
Project 1: Nelson Mandelabuurt Amsterdam: houtbouw in de sociale sector Eigen Haard & Studio Nauta
In het houtbouwproject van woningcorporatie Eigen Haard komen ruim 250 woningen, ontworpen door Studio Nauta. De aanpak is een integrale benadering van duurzaamheid, betaalbaarheid en toekomstwaarde samen. Houtbouw is hier geen doel op zich, maar onderdeel van een bredere maatschappelijke opgave waarin de huurder centraal staat.
Volgens Nicole de Vrij, directeur ontwikkeling bij Eigen Haard, draait het om het realiseren van betaalbare, veilige en toekomstbestendige woningen. Duurzaamheid fungeert daarbij als verbindend principe. Vanuit deze visie heeft Eigen Haard een CO₂-afbouwpad vastgesteld en meerdere houtbouw pilots opgezet om te kunnen leren in de praktijk.
Deze pilots fungeren nadrukkelijk als leertrajecten. Door tussentijdse evaluaties wordt kennis opgebouwd over kosten, gewenste prestaties en inrichting van de organisatie.
Houtbouw is daarbij onderdeel van een bredere circulaire strategie: zo min mogelijk materiaal gebruiken en gebouwen zo ontwerpen dat ze zo lang mogelijk meegaan én aanpasbaar blijven.
Die benadering, met een lange termijn horizon, vraagt om andere competenties binnen de organisatie. Inzicht in Total Cost of Ownership, carbon credits en toekomstige exploitatiekosten blijkt bijvoorbeeld essentieel om houtbouw goed te kunnen beoordelen.
Studio Nauta vertaalt deze visie van de opdrachtgever naar tastbare gebouwen. Houten constructies worden zichtbaar gelaten en de buitenruimte is integraal onderdeel van het ontwerp, onder andere via een doorlopende veranda structuur. Met een beukmaat van 3,6 meter en veranda’s van 1,8 meter ontstaat een goede balans tussen flexibiliteit, comfort en bouwfysische kwaliteit. Door permeabele (aanpasbare) draagstructuren kunnen woningen eenvoudig meebewegen met toekomstige woonwensen.
Belangrijkste gezamenlijke geleerde lessen - Eigen Haard en Studio Nauta
Houtbouw werkt het best vanuit een lange termijn opdrachtgevers visie
Een strategische roadmap voor circulariteit en duurzaamheid is essentieel
Vroegtijdige selectie van bouwpartners versterkt kwaliteit en innovatie
Kijk verder dan stichtingskosten: Total Cost of Ownership is bepalend
Toon hout: zichtbare constructies met houtbouw maken het gebouw
Flexibele draagstructuren maken woningen toekomstbestendig
Goede bouwfysica leidt tot kleinere installaties en beter comfort
Wendbaarheid en lerend vermogen zijn cruciaal voor opschaling
Project 2: De Nieuwe Kern Ouder-Amstel
Project wordt geleid door de gemeente Amsterdam | West 8
De Nieuwe Kern is één van de grootste en ambitieuze gebiedsontwikkelingen van Nederland, gaf Marlene Rienstra, projectdirecteur Oost en coördinator houtbouw in de gemeente Amsterdam aan. Met circa 6.200 woningen en 25.000 m² voorzieningen vormt het gebied een schoolvoorbeeld van Transit Oriented Development: bouwen op een plek waar mobiliteit, verdichting en duurzaamheid samenkomen.
De gebiedsontwikkeling ligt onder de -5 meter NAP, waardoor bodem- en watersturing leidend zijn. Op sommige plekken wordt het maaiveld met wel drie meter opgehoogd om het gebied toekomstbestendig te maken. Daarnaast ligt de Nieuwe Kern in een ecologische corridor, wat kansen biedt voor nieuwe habitats voor flora en fauna. Maarten de Vries, projectleider de Nieuwe Kern, gaf aan dat houtbouw hier niet als los thema benadert, maar integraal meegenomen in stedenbouw, architectuur en planologie.
Door de hoge geluidsbelasting (A2, Holterbergweg en aanvliegroutes van Schiphol) is sterk ingezet op geluidsluwe zijden, geïnspireerd op de principes van Berlage. Houtbouw vraagt daarbij extra aandacht voor akoestiek en ruimte: houten constructies zijn iets dikker en vragen een andere technische benadering. De maximale bouwhoogte is voorlopig vastgesteld op zeven bouwlagen.
De ambitie is hoog:
80% van de draagconstructie in hout
Minimaal 50% modulair gebouwd
West 8 heeft een proefverkaveling opgesteld waarin is onderzocht hoe houtbouw zich verhoudt tot balkons, bouwblokken en bouwenveloppen. Er wordt gewerkt met een duidelijke materialisering: een robuuste, akoestisch sterke buitenschil (bijvoorbeeld baksteen) en een zachtere zichtbare (!) houten binnenzijde van de bouwblokken. Ellen Nieuweboer, Projectdirecteur bij Gemeente Amsterdam, benadrukte nogmaals de houtbouwambitie van de Gemeente Amsterdam.
Belangrijkste geleerde lessen | Nieuwe Kern
Stel houtbouwambities op gebiedsniveau, niet per kavel
Veranker flexibiliteit in stedenbouwkundige eisen én omgevingsplan
Houtbouw vraagt ruimte: in hoogte, footprint en planologische marges
Leg maximale planologische mogelijkheden vroeg vast, ruimer dan het stedenbouwkundig plan.
Project 2: Oostflank Purmerend
Gemeente Purmerend | BPD | West 8
De Oostflank van Purmerend is een grootschalige uitbreidingslocatie aan de rand van de stad, met ruimte voor 5.000 tot 5.800 woningen, waarvan circa 40% grondgebonden. De grond is grotendeels in eigendom van BPD, wat het mogelijk maakt om vroeg en integraal afspraken te maken over houtbouw.
Vanaf de start is houtbouw gepositioneerd als een volwaardig onderdeel van de gebiedsontwikkeling, zo vertelde Martin Matthijsse, Programmamanager bij Gemeente Purmerend. West 8 is eveneens betrokken bij het stedenbouwkundig ontwerp en ook Staatsbosbeheer is aangehaakt, waardoor natuur, landschap en woningbouw in samenhang worden ontwikkeld. In deelgebied Oostflank Zuid gaat het om nog eens 1.000 tot 1.300 woningen, waarmee schaalvoordeel ontstaat.
De ambitie is minimaal 20% houtbouw, met de duidelijke ervaring dat dit alleen haalbaar is wanneer deze ambitie aan de voorkant wordt vastgelegd. In gebiedsontwikkelingen waar dit niet is gebeurd, blijkt het kwaliteitskader achteraf onvoldoende om houtbouw alsnog goed te borgen.
Tegelijkertijd is sprake van stapeling van ambities, zo gaf Esther Agricola aan, Regiodirecteur Noord-West bij BPD Gebiedsontwikkeling. Betaalbaarheid (70% betaalbaar), mobiliteit, parkeren, natuur, water en houtbouw concurreren om ruimte en budget. Hierin moet vanaf het begin af aan prioriteiten in worden aangebracht, hoe lastig het soms ook is.
Financieel is houtbouw op dit moment nog 10–15% duurder dan traditionele bouw. Een belangrijke impuls vormt het €100 miljoen fonds van Rabobank, beschikbaar gesteld aan BPD om de onrendabele top te overbruggen. Cruciaal daarbij is dat deze middelen daadwerkelijk in de keten terechtkomen en schaalvergroting mogelijk maken via industriële en fabrieksmatige productie.
Belangrijkste geleerde lessen | Oostflank Purmerend
Maak houtbouwafspraken vroeg, bij voorkeur met grote grondeigenaren
Zonder vroege kaders is houtbouw later nauwelijks afdwingbaar
Schaalgrootte helpt om kosten te drukken en fabrieken te laten opschalen
Politieke overtuiging vraagt om harde cijfers over betaalbaarheid
Overkoepelende conclusie
De rode draad door alle projecten is helder: Houtbouw lukt alleen als je het vanaf het allereerste begin serieus meeneemt. Of, zoals Nicole de Vrij het kort samenvatte: Begin aan de voorkant met denken in hout en just do it.
